 |
ऑलिंपिकमुळे बदललेली लंडन ईस्टएंडची स्कायलाईन
|
शहर रचना कितीही काटेकोरपणे केली, तरी कोणत्याही मोठ्या शहराचे सगळे प्रभाग, उपनगरे सारखी विकसित होऊ शकत नाहीत. लंडनसारख्या अवाढव्य शहरात तर हे शक्यच नाही. आपल्याकडच्या कोणत्याही मोठ्या शहरात ही बाब अगदी प्रकर्षाने दिसते. शहराचा एखादा भाग चकाचक होतो तर एखादा बकाल राहतो. साहेबाच्या देशात कितीही शिस्तीचा कारभार असला, तरी असे बकाल भाग आहेतच. तिथल्या जागांचे भाव आणि हाय प्रोफाईल लंडनमधील भाव यात जमीन आस्मानाचा फरक आहे. ऑलिंपिकच्या निमित्ताने या शहरी आडाख्यांची गणिते मात्र बदलत आहेत.
पूर्व लंडनचा भाग शहरातला सगळ्यात गरीब लोकवस्तीचा म्हणून अगदी २ वर्षांपूर्वीपर्यंत ओळखला जायचा. पण ऑलिंपिक पार्क उभारायच्या हालचाली सुरू झाल्या आणि या भागाने जणू कातच टाकली. ऐतिहासिक काळापासूनच लंडनचे हे ईस्ट एंड तसे बकालच. लिआ नदीच्या बाजूचा हा परिसर स्थलांतरित गरीबांची वस्ती म्हणूनच ओळखला जायचा. लंडन शहराची वस्ती जशी वाढू लागली, तशा शहरातील सुविधा वाढवण्यात आल्या. वीसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला नगररचनेत कालानुरूप असे बदल होताना जागा मोकळी करण्यासाठी सेंट्रल लंडनच्या आसपास असलेल्या गरिबांच्या वस्त्या हटवण्यात आल्या. या सगळ्यांनी गाशा गुंडाळून शहराबाहेरचा पूर्वेचा रस्ता धरला. असे शहरातून ढकलले गेलेले, तसेच परदेशातून आलेल्या लोकांनी ईस्ट एंडमध्ये संसार मांडले. या अर्धशिक्षित लोकांना सामावून घेणारे व्यवसायच इथे बहरले. जुनाबाजार, खाणकाम, डॉकयार्डमुळे जहाजबांधणी असे कष्टकऱ्यांचे व्यवसाय येथे होते. त्यातून दुसऱ्या महायुद्धात ईस्ट एंडचा हा भाग बॉम्ब हल्ल्यांच्या भक्ष्यस्थानी पडला. ईस्ट एंडची अपरिमित हानी झाली. नंतर तर हा भाग डंपिंग ग्राउंड म्हणूनच वापरला गेला.
 |
ईस्ट एंडच्या डंपिंग ग्राऊंडवर असे चकाचक मॉल उभे राहिले आहेत.
|
युद्धसमाप्तीनंतर दशकभराने पूर्व लंडन सुधारण्याचे प्रयत्न सुरू झाले. सुरवातीला कॅनरी वॉर्फचा भाग बिझनेस डिस्ट्रीक्ट म्हणून विकसित केला गेला. तरीही वेस्टएंडच्या कला- शिस्त- परंपरेने नटलेल्या संस्कृतीपासून लंडनचे ईस्ट एंड तसे दूरच राहिले होते. आता ऑलिंपिकमुळे या सुधारणेच्या अध्यायाची सांगता झाली असे म्हणता येईल. डंपिंग ग्राउंडचे आधुनिक ऑलिंपिक व्हिलेजमध्ये रुपांतर झाले. स्ट्रॅटफर्ड इंटरनॅशनल स्टेशन बनले. ईस्टहॅम, वेस्टहॅम, लेटन ही कमी भाव असलेली बाजूची उपनगरेही एकदम प्रकाशझोतात आली आहेत. चकाचक इमारती, मॉल यामुळे स्ट्रॅटफर्डचा भाग तर एकदम हाय प्रोफाईल झाला आहे. वेस्टफिल्ड्स हा लंडनचा सर्वात मोठा शॉपिंग मॉल स्ट्रॅटफर्डला गेल्या वर्षीपासून सुरू झाला. आता ऑलिंपिकसाठी बाहेरून येणाऱ्या प्रेक्षकांना ईस्टएंडच्या या कुरूप इतिहासाची कल्पनाही येणार नाही. ऑलिंपिकचे निमित्त साधून शहराचा एक भाग जणू नव्याने वसवणाऱ्या साहेबाच्या या दूरदृष्टीला दाद द्यावी लागेल.
