संभाव्य गर्दीची उलटी गंगा

लंडन ऑलिंपिक दरम्यान होणारी संभाव्य गर्दी या विषयावर ऑलिंपिक सुरू व्हायच्या आधीपासून इथल्या माध्यमांनी भरपूर चर्चा चर्विचरण केले होते. सेंट्रल लंडनमध्ये ट्रॅफिक जॅम होणार, तिथून गाडी बाहेर काढायला जागा राहणार नाही, ट्यूबमध्ये प्रचंड गर्दी होणार असे ठोकताळे बांधण्यात आले होते. लंडनच्या मेयरपासून ते सार्वजनिक वाहतूक सांभाळणाऱ्या ट्रान्सपोर्ट फॉर लंडन (टीएफएल)च्या पदाधिकाऱ्यांपर्यंत साऱ्यांनी म्हणूनच या काळात ऑलिंपकशी संबंधित नसाल तर येणे टाळा, अशा अर्थाचे आवाहनही केले होते. पण प्रत्यक्षात परिस्थिती फारच वेगळी दिसते आहे. ऑलिंपिक सुरू होऊन आठवडा उलटला तरी असे ओव्हरक्राऊडेड लंडनचे दृष्य अभावानेच दिसले आहे.

ऑलिंपिकच्या संभाव्य गर्दीचे माध्यमांनी फारच अवडंबर केल्याने ही उलटी गंगा (थेम्स म्हणू या हवे तर) वाहत असल्याचे (पुन्हा माध्यमांतूनच) म्हटले जात आहे. सुरवातीला दबक्या आवाजात असलेल्या या बातम्यांचा सूर आता टीपेला पोचला आहे. एखादा अपवाद वगळता लंडनची वाहतूक तशी सुरळीत सुरू आहे अशा ‘पॉझिटिव्ह’ बातम्या देणारी वृत्तपत्रे आता सेंट्रल लंडनमधला पर्यटकांचा ओघ घटला आणि त्यामुळे दुकानदारांना तोटा होत असल्याच्या बातम्या देऊ लागली आहेत. ऑलिंपिक पार्क असणाऱ्या पूर्व लंडनमध्ये गर्दी आहे पण सेंट्रल लंडनमधल्या दुकानदारांना मात्र अपेक्षित लाभ झालेला नाही.

ऑलिंपिक पार्कजवळच फक्त ट्यूबला गर्दी होती.

कितपत गर्दी आहे हे चाचपण्यासाठी मी ‘ऑफिस वर्किंग डे’ला अगदी ‘पीक अवर’ साधून हिथ्रोपासून स्ट्रॅटफर्डपर्यंतचा प्रवास करून बघितला. नंतर वेगवेगळ्या ट्यूब लाईन्सने सेंट्रल लंडन भटकले तरी ती ‘संभाव्य’ गर्दी लागलीच नाही. अगदी एक अपवाद वगळता सर्व ट्रेन आणि ट्यूबमध्ये बसायला जागा मिळाली. ऑगस्ट महिना खरे तर सुट्टीचा. शाळांना सुट्टी आणि ब्रिटीश समर एंजॉय करण्याचे दिवस. पण तरीही गेल्या ऑगस्टपेक्षा या वेळी गर्दी कमी झाल्याची सेंट्रल लंडनमधील हॉटेल व्यावसायिकांची तक्रार आहे. लंडनचे वेस्टएंड म्हणजे नाट्यरसिकांसाठी पंढरीच. पण वेस्टएंडलाही गेल्या वर्षीच्या तुलनेत कमी बुकिंग झाल्याच्या बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. लंडनच्या मेयरच्या आवाहनाचा हा परिणाम असल्याची तक्रार आता करण्यात येत आहे. मेयर बोरिस जॉन्सन यांनी लगेचच खुलासा केला आहे. ‘लंडन शहरात सगळ्यांचे स्वागतच आहे. केवळ लोकांना पूर्वकल्पना देण्यासाठीच तसे म्हटले होते’, असे आता ते सांगत आहेत.

संभाव्य गर्दीची बेगमी म्हणून सेंट्रल लंडनमधील अनेक दुकानांनी जादा माणसे कामावर घेतली होती. टॅक्सी ड्रायव्हरनी आपण अधिक कामात राहू, अशा अंदाजाने ऑलिंपिकची तिकीटे विकत घ्यायचे टाळले होते. या साऱ्यांचीच आता पंचाईत झाली आहे. सेंट्रल लंडनच्या कॅब असोसिएशनने आपली तक्रार थेट पर्यटन मंत्र्यांपर्यंत केल्याचे एका सायंदैनिकात वाचले. ‘ऑलिंपिक संपल्यावर पर्यटकांचा ओघ सेंट्रल लंडनमधील पर्यटन स्थळांकडेच येणार आहे’, असा दिलासा मंत्री देत असले तरी संभाव्य गर्दीच्या उलट्या गंगेने दुकानदारांच्या तोंडचे पाणी पळाले आहे, हे नक्की.

झलक फ्युचर टेलिव्हिजनची

ऑलिंपिकचा सोहळा केवळ खेळांच्या स्पर्धांमुळे लक्षात राहतो असे नाही. त्याबरोबरच यजमान देशाची संस्कृती, आदरातिथ्य आणि नवनवीन तंत्रज्ञानाची झलक त्यातून जगाला दिसते. भविष्यातील तंत्रज्ञान ऑलिंपिकच्या निमित्ताने सादर करण्याची संधी अनेक ठिकाणी साधली जाते. विशेषतः अशा जागतिक स्पर्धेच्या निमित्ताने प्रक्षेपणाचे नवे तंत्रज्ञान चाचपून जगासमोर ठेवल्याची तर अनेक उदाहरणे आहेत. यंदाचे ऑलिंपिकही त्याला अपवाद नाही. भविष्यातील टीव्ही कसा असेल, याची झलक सध्या लंडनवासी अनुभवत आहेत.

ऑलिंपिकसारखी जागतिक स्पर्धा आणि नवीन तंत्रज्ञान यांचे नाते नवीन नाही. १९४८ चे लंडन ऑलिंपिक लोकांना घरात टीव्हीवर बघायला मिळाले  होते. १९६४ मध्ये टोकियोत झालेल्या ऑलिंपिकचे प्रक्षेपण पहिल्यांदाच सॅटेलाईट स्ट्रीमने लाईव्ह केले गेले. १९८४ मध्ये लॉस एंजेलिसला झालेले ऑलिंपिक प्रथमच हाय डेफिनिशन टीव्हीवर दिसले. आपल्याकडेसुद्धा भारतीय टेलिव्हिजनच्या इतिहासात दिल्लीत झालेल्या आशियायी स्पर्धांना महत्त्व आहे. १९८२ च्या या एशियाडने आपले टीव्ही रंगीत केले. त्यानंतर आता आपल्या टीव्हीमध्ये एलईडी, एलसीडी, प्लाझमा अशी क्रांती झाली. यापुढचे पाऊल काय असेल हे लंडन ऑलिंपिकमुळे पाहायला मिळते आहे.

फ्युचर जनरेशन टीव्ही अशी ओळख सांगणारे ‘सुपर हाय-व्हिजन’ हे तंत्रज्ञान टेलिव्हिजनच्या क्षेत्रात विकसित झाले असून त्याचे प्रात्यक्षिक सध्या लंडनमधल्या बीबीसीच्या स्टुडिओमध्ये दाखवताहेत. सध्याच्या आधुनिक एचडी टीव्हीपेक्षा १६ पट चांगले चित्र आणि अगदी स्पष्ट ध्वनी यात असतो. बारिक सारिक आवाज टिपणारे सराउंड साऊंड टेक्निक आणि वाईड कॅमेरा अँगल शॉट असल्यामुळे आपण प्रत्यक्ष उपस्थित आहोत आणि आपल्या डोळ्यापुढे सगळे घडतेय असा भास सुपर हाय-व्हिजन टीव्हीमुळे होतो.

जपानच्या एनएचके या प्रसारण कंपनीने हे तंत्र विकसित केले आहे. ऑलिंपिक ब्रॉडकास्टिंग सर्व्हिसतर्फे स्टेडियमवर काही सुपर हाय-व्हिजन कॅमेरे बसवण्यात आले आहेत. आता बीबीसीच्या मदतीने हे सुपर हाय-व्हिजन प्रक्षेपण सामान्यांपर्यंत पोचत आहे. उद्घाटन सोहळा तसेच बास्केट बॉल अरेना, अॅक्वॅटिक सेंटरवर होणाऱ्या स्पर्धा चित्रित करून त्याचे प्रक्षेपण दाखवण्यात येत आहे. अर्थात भविष्यातील तंत्राची ही केवळ चाचपणी आहे. ऑलिंपिक सुरू झाल्यापासून या प्रक्षेपणाचे शो बीबीसीच्या स्टुडिओत आयोजित करण्यात येत आहेत. एक ऑनलाईन अर्ज भरून या शोचे तिकीट मिळवता येते. या फ्युचर टीव्हीवर ऑलिंपिक पाहायला बीबीसी स्टुडिओच्या बाहेर रांगा लागलेल्या दिसताहेत. स्कॉटलंडमधील ग्लासगो येथे असलेल्या आणखी एका बीबीसी स्टुडिओतही असे शो आयोजित केले जात आहेत. ऑलिंपिकच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत दररोज असे ६ ते ८ शो आयोजित करण्यात येत आहेत. याशिवाय बीबीसीने ऑलिंपिकसाठी खास चॅनेल सुरू केले असून त्यावरून थ्रीडी ब्रॉडकास्टिंग होत आहे. हा तंत्रानातील आणखी एक प्रयोग असून ब्रिटनमधील ठराविक शहरांमध्ये असे थ्रीडी प्रक्षेपण सुरू आहे.

स्फूर्तीज्योत

लंडन ऑलिंपिकमधला भारत शोधताना फक्त मैदानावर उतरलेली भारतीय टीम बघून चालणार नाही, स्टेडियममध्ये उपस्थित असणारे उत्साही भारतीय समर्थक, तिकीटांसाठी रांगा लावणारे क्रीडाप्रेमी देशी बांधव, स्वयंसेवक म्हणून राबणारे भारतीय चेहरे आणि ऑलिंपिकच्या गेम स्पिरीटचा स्पर्धेपूर्वीपासून महत्त्वाचा भाग ठरलेले टॉर्च बेअरर यांना विसरता येत नाही.

ऑलिंपिक ज्योतीच्या प्रवासात शेवटच्या टप्प्यात ‘बिग बी’ अवतीर्ण झाला आणि भारतीय प्रसारमाध्यमांनी ऑलिंपिक मशालीच्या प्रवासाची दखल घेतली. पण अमिताभच्याही आधी ऑलिंपिक मशाल मिरवण्याचा मान काही भारतीयांनी मिळवला होता. स्पर्धा सुरू व्हायच्या आधीपासूनच ऑलिंपिकचे स्पिरीट या ज्योतीच्या प्रवासातूनच खरे तर ब्रिटनभर पसरले. आपल्या वागण्यातून,कामातून आणि साहसातून इतरांना जगण्याची स्फूर्ती देणारे, समाजातील सामान्यांतून आलेले आठ हजार टॉर्चबेअरर पुढे बराच काळ स्मरणात राहणार यात शंका नाही.

देशाच्या कानाकोपऱ्यातून जवळपास १००० गावांमधून फिरून ही ज्योत सध्या ऑलिंपिक स्टेडियममध्ये स्थिरावली आहे. ऑलिंपिकची ही मशाल ८००० स्फूर्तीदायी हातांमधून फिरली. हे टॉर्चबेअरर स्थानिक लोकांनीच निवडलेले होते. प्रत्येक शहरातील दुसऱ्यांना प्रेरणा देऊ शकतील अशा व्यक्तींची नावे ऑलिंपिक कमिटीने मागवली होती. आपापल्या भागात ऑलिंपिक ज्योत आल्यावर तिचे स्वागत करायला तशाच गेम स्पिरीटने आयुष्य जगणाऱ्या व्यक्तीने पुढे यावे, ही त्या मागची कल्पना. प्रत्यक्ष खेळातीलच नाही तर आयुष्यात इतर आव्हाने यशस्वीपणे झेललेल्या व्यक्तींना यासाठी नॉमिनेट करण्यात आले होते. या टॉर्चबेअररमध्ये भारतीय चेहरे लक्षणीय प्रमाणात होते हे विशेष.

हॅरो, ब्रेंट, इलिंग या लंडनच्या उपनगरांमधून ऑलिंपिक ज्योत जाताना काही भारतीय वंशाच्या नागरिकांना टॉर्च बेअरर होण्याचा मान मिळाला. उत्तर इंग्लंडचा लेस्टर परगणा आशियायी बहुल मानला जातो. तेथेही अनेक मूळच्या भारतीयांनी ऑलिंपिकची ज्योत नेली. 

भारतीय वंशाच्या शोभा त्रिवेदी यांनी ऑलिंपिकची ज्योत लेस्टर शहरात आणली.

लेस्टरला राहणाऱ्या ५५ वर्षीय शोभा त्रिवेदी त्यापैकीच एक. विशेष मुलांसाठी त्या काम करतात. याशिवाय अॅथलेटिक्स आणि ट्रेकिंग ही त्यांची आवड. वयाच्या ५४ व्या वर्षी किलीमांजारो हे आफ्रिकेतील सर्वोच्च शिखर सर करण्याचा पराक्रम त्यांनी केला. कोणत्याही वयात साहस करता येते. आव्हान पेलणे महत्त्वाचे. त्यामध्ये स्त्री-पुरुष, वय, पार्श्वभूमी आड येत नाही हेच त्यांनी दाखवून दिले आहे. “एव्हरिथिंग इज पॉसिबल, हा माझा आशावाद आहे”, शोभाबेन म्हणतात. आसपासच्या एशियन कम्युनिटीमध्येही खेळाबद्दल, फिटनेसबद्दल प्रसार करणे हे त्यांचे ध्येय असल्याचे त्या सांगतात. ऑलिंपिक टॉर्च बेअररसाठीचे त्यांचे नॉमिनेशन त्यांच्या मुलीने भरले. त्यांना कल्पनाही नव्हती. "त्यामुळे ऑलिंपिक कमिटीकडून पत्र आले त्यावेळी आश्चर्याचा सुखद धक्का बसला", असे त्या म्हणाल्या.   

नॉर्दन आयर्लंडपासून दक्षिणेकडच्या ब्रिटीश बेटांपर्यंत घडलेल्या या ऑलिंपिक ज्योतीच्या प्रेरणादायी प्रवासाला शोभाबेनसारखे इतरही अनेक भारतीय हात लागले आहेत. त्यांच्या कथा, त्यांचे योगदान आणि त्यांच्यापासून मिळणारी स्फूर्ती पुढे कित्येक दिवस तशीच राहील आणि इथल्या भारतीयांचा ऊर त्या अभिमानाने भरून येईल.

मराठी कट्टा ऑलिंपिकमय

गर्दी, ट्रॅफिकमुळे डोकेदुखी, खर्च या सगळ्याचा विचार करून लंडन ऑलिंपिकमध्ये ब्रिटीश माणूस थोडे अंतर राखून सहभागी होत आहे. तर भारतीय माणूस मात्र या सोहळ्याचा मनसोक्त आनंद लुटतोय. ऑलिंपिक अनुभवणे ही आयुष्यात एकदाच येणारी संधी, हे जाणून या संधीचा पुरेपूर फायदा देशी माणूस घेत आहे. अर्थात मराठी जनताही यात मागे नाही. 

एकूणच ब्रिटनमध्ये भारतीय टक्का फारच मोठा आहे. जवळपास १५ लाखांच्या आसपास भारतीय जनता या देशात नांदते. एकट्या लंडनमध्येच साधारण ५ लाखांवर भारतीय आहेत.

ऑलिंपिकच्या आधी इथल्या भारतीय वंशाच्या  नागरिकांना काही ठिकाणी ऑलिंपिक ज्योत मिरवण्याचा मानही मिळाला. लेस्टरच्या शोभना त्रिवेदी या त्यापैकी एक. आता ब्रिटनच्या वेगवेगळ्या भागातील भारतीयांना त्यांच्यामुळे ही मशाल जवळून बघायला मिळते आहे. इथले भारतीयही चांगले क्रीडारसिक म्हणायला हवेत. भारत – इंग्लंडचा क्रिकेटचा सामना असो वा टी ट्वेंटी विश्व करंडक, स्टेडियमवर सर्वाधिक गर्दी भारतीयांची होती. आता ऑलिंपिकच्या प्रेक्षकांमध्येही अनेक भारतीय चेहरे दिसत आहेत.

या भारतीय गर्दीतील काही मराठी चेहरे गाठले. ऑलिंपिकचा महासोहळा याची देही याची डोळा बघण्यासाठी लंडनमधील मराठी माणूस उत्सुक आहे. अमेरिकेपाठोपाठ मराठी मंडळींची संख्या याच देशात अधिक आहे. त्यांच्याशी गप्पा मारताना इथला मराठी माणूस वर्षभर आधीपासूनच कसा ऑलिंपिकसाठी सज्ज झाला होता, हे उमजले. काहींनी आधीपासूनच तिकीटांसाठी लकी ड्रॉमध्ये नाव नोंदवले होते. काहींनी ऑलिंपिकमध्ये स्वयंसेवक होण्यासाठीही गेल्या वर्षीपासूनच मोर्चेबांधणी केली होती. सचिन लोहोकरे म्हणाले, “लंडनचे नाव होस्ट म्हणून जाहीर झाल्यापासूनच मनात होते, ऑलिंपिक बघायला जायचेच. गेल्या वर्षी सुरुवातीला सुरू झालेल्या तिकीटविक्रीसाठी लगेच नंबर लावला. पहिल्या फेरीत तिकीट मिळण्यात अयशस्वी झालेल्यांसाठी एक्स्क्लुझिव्ह विंडो सुरू केल्याचे कळल्यावर तिथेही अर्ज केला आणि हातात दोन महत्त्वाची तिकिटे पडली.” आता त्यांना रविवारच्या १०० मीटर रेस फायनलची तिकीटे मिळाली आहेत. “उसेन बोल्टला पाहण्याची संधी असल्याने सुपर एक्सायटेड आहे”, असे ते म्हणतात. नितीन रेडकर, मंजिरी कुलकर्णी, आमोद देशमुख, नितीन रेडकर असे आणखी कितीतरी भेटले. हातात ऑलिंपिकची तिकीटे पडल्यामुळे ते प्रचंड उत्साहात होते. भारतीय संघाला चिअर अप करायला सगळे तयार आहेत. भारताला पदकाची आशा असल्याने नेमबाजी आणि कुस्तीच्या स्पर्धेचे तिकीट मिळवले, असे किशोर महिंड सांगतात.

 ऑलिंपिक मशालीबरोबरब स्लावचे छोटे रहिवासी लव आणि कुश अजय मुरुडकर.

केवळ लंडनमधीलच नाही, तर ब्रिटनच्या कानाकोपऱ्यात राहणाऱ्या मराठी मंडळी लांबलांबून ऑलिंपिकसाठी जाताहेत. लंडनच्या नैऋत्येला बर्कशायर परगण्यातील रीडिंगमध्ये राहणाऱ्या उदय भोसले यांनी थेट देशाच्या उत्तरेकडे मँचेस्टरला होणाऱ्या एका फूटबॉल सामन्याचे तिकीट काढले आहे. ब्रिटनमधला मराठी कट्टा सध्या पूर्णपणे ऑलिंपिकमय झाला आहे.

लंडनच्या परीक्षेचा अवघड पेपर

लंडन ही शेवटी यशस्वी बिझनेस सिटी आहे आणि सार्वजनिक वाहतुकीच्या मजबूत जाळ्यावर ही नगरी उभी आहे, हे पुन्हा एकदा सिद्ध झालेय. गेल्या शुक्रवारी ऑलिंपिकचे जोशात उद्घाटन झाले आणि पुढचे दोन दिवस सुट्टीचे असल्याने सगळे शहरच ऑलिंपिकमय बनले. पण सोमवारपासून कामाचा आठवडा सुरू झाला. त्यातलेही पहिले दोन दिवस कितपत गर्दी आहे हे चाचपण्यात गेले आणि बहुतेकांचे सोमवार ‘वर्क फ्रॉम होम’मध्ये सरले. आता खऱ्या अर्थाने लंडनची परीक्षा सुरू झाली आहे.

या परीक्षेचा पहिलाच पेपर फार अवघड होता. कारण मंगळवारी सकाळीच लंडनची एक ट्यूबलाईन फायर अॅलर्टमुळे बंद पडली. एका ट्यूब ड्रायव्हरला आगीचा संशय आल्यामुळे तातडीने सेवा बंद करण्यात आली. ऑलिंपिक पार्कला जाणाऱ्या सेंट्रल लाईनवरच हा प्रकार घडला. अगदी ऑफिस पिक अवर्सना म्हणजे सकाळी ७ वाजल्यापासूनच लिव्हरपूल स्ट्रीटहून पुढे जाणाऱ्या सर्व अंडरग्राउंड ट्रेन अडकल्या. तर इतर काही मार्गांवरही याचा परिणाम जाणवला आणि त्या दिवशीचे सगळे ट्यूबचे टाईमटेबलच कोलमडले. त्यातून लंडनच्या लहरी हवामानाला जागून पावसाला सुरवात झाली. सकाळच्या घाईत कामावर निघालेल्या नोकरदारांना तर यामुळे फटका बसलाच पण ऑलिंपिक पार्ककडे निघालेल्या प्रेक्षकांचाही खोळंबा झाला.

ट्यूब किंवा ओव्हरग्राऊंड ट्रेन काही कारणाने बंद असली, तर प्रवाशांना पर्यायी व्यवस्था तातडीने उपलब्ध करून दिली जाते. दुरुस्ती, देखभालीच्या कामासाठी रविवारी ट्रेन काही काळ बंद असते त्यावेळी ही पर्यायी बससेवा उपलब्ध असते आणि त्यासाठी वेगळे तिकीट काढावे लागत नाही. (आपल्याकडचा मेगा ब्लॉक आठवा...) मंगळवारीसुद्धा एकीकडे सेंट्रल लाईनवरील ट्यूब बंद असल्याची सूचना होत असतानाच स्टेशनबाहेर रेल रिप्लेसमेंट सर्व्हिसच्या बस उभ्या होत्या आणि प्रवासी रांगेने त्यात चढत होते.

आता सर्व आलबेल असल्याचे पाहून मंडळी ऑफिसला निघाली आहेत. रस्त्यावर ऑलिंपिक आणि ऑफिस अशी दोन्ही प्रकारची गर्दी दिसू लागली आहे. लोकांचा इथल्या सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेवर विश्वास आहे. म्हणूनच स्वतःच्या कार घरी ठेवून ट्यूबने प्रवास करणे ते पसंत करताहेत. परीक्षा कितीही अवघड असली, तरी चांगली तयारी झाली असल्याने लंडन पास होणार यात शंका नाही. बिझनेस सिटीतले काम थांबणार नाही आणि ऑलिंपिकची गर्दीही हटणार नाही.

गेम्स लेन मोकळ्या

ऑलिंपिकसाठी राखून ठेवलेल्या लेनमधून पहिले दोन दिवस फारशी वाहतुकच झाली नाही. ऑलिंपिकशी संबंधित पदाधिकारीही या गेम्स लेनमधून जाण्याऐवजी ट्रेनने जाणे पसंत करताहेत. त्यामुळे लंडन प्रशासनाने गेम्स लेनवरील बंधने शिथील करत काही भागात त्या सर्वसामान्यांसाठी खुल्या केल्या आहेत

आहे मनोहर तरी...

ऑलिंपिकचे चैतन्य लंडनच्या रोमारोमात भिनले असल्यासारखे वाटतेय. खऱ्या अर्थाने कॉस्मोपोलिटन सिटी असणाऱ्या लंडनमध्ये टीम जीबीचे समर्थक युनियन जॅक फडकवताहेत तसे आपापल्या देशाला समर्थन करणारे इतरही चाहते दिसताहेत. लंडन ट्यूबमधून फिरताना वेगवेगळ्या वंशाचे असंख्य व्हॉलेंटिअर्सही भेटतात. कोणताही मोबदला न घेता प्रसंगी पदरमोड करून या महासोहळ्यात ते सहभागी होत आहेत. हा सोहळा 'आपल्या' शहरात यशस्वी व्हावा, यासाठी ते झटत आहेत. पण दुसरीकडे एक वेगळे चित्रही दिसतेय. सामान्य ब्रिटीश माणूस या डामडौलापासून काहीसा दूरच आहे. अलिप्त आहे.

ऑलिंपिक सुरू होण्याच्या आधीपासूनच वेगवेगळ्या स्तरांवर थोड्याफार नकारात्मक प्रतिक्रिया येऊ लागल्या होत्या. ऑफिसमध्ये लंच टाईमला होणाऱ्या चर्चेमध्ये जेवढे युरो कप फुटबॉ़लचे किंवा लाडक्या विम्बल्डनचे विषय चघळले गेले, तेवढे प्रेम ऑलिंपिकला मिळत नाहीय. ऑलिंपिकसाठी होणारा वारेमाप खर्च सध्याच्या बिकट आर्थिक परिस्थितीत परवडणारा आहे का, ही यामागची खरी काळजी. ब्रिटीश नोकरदारांना ऑलिंपिकची गर्दी गैरसोयीची वाटतेय. रस्ते बंद, ट्यूबला गर्दी आणि वाहतुकीवरील ताण यामुळे रूटीन बिघडायला लागले आहे. काही ब्लॉगवरून, वर्तमानपत्रांतून येणाऱ्या खास ब्रिटीश शैलीतील प्रतिक्रिया याबाबतीतबोलक्या आहेत. ‘आमच्यासारख्या करदात्यांचा पैसा उधळून (सध्याच्या परिस्थितीत) न परवडणारा सोहळा करणे म्हणजे पैशाचा अपव्यय - ऑबसीन वेस्ट ऑफ मनी आहे’, ‘ज्या खेळांबद्दल एवढ्या उत्साहात बोलले जात आहे, ते खेळ आपल्याबरोबर अनावश्यक गर्दी, अव्यवस्था आणि गैरसोय घेऊन येताहेत’, अशा तिखट प्रतिक्रिया काही वैतागलेले इंग्रज देऊ लागले आहेत.

मूळात असे एकत्र येऊन, गर्दी करून सार्वजनिकपणे सोहळा साजरा करणे ब्रिटीशांच्या शिस्तीच्या संस्कृतीत फारसे बसत नाही. त्यामुळे ऑलिंपिकच्या धामधुमीपासून काही जण दूरच राहणे पसंत करतात. ऑलिंपिकच्या उत्साहाबाबत आसपासच्या काही ब्रिटीशजनांना विचारले असता काहीशा सौम्य आणि थंड प्रतिक्रियाच व्यक्त झाल्या. ‘वाहतुकीवर ताण येणार त्यामुळे ऑफिसला वेळेवर पोचणे याचे टेन्शन आहे. पण ऑलिंपिकसारखा सोहळा आयुष्यात एकदाच अनुभवायला मिळतो. सध्याच्या परिस्थितीत खर्च न परवडणारा आहे, मान्य. पण पैशाच्या अपव्ययाची इथे इतर उदाहरणे आहेत. ऑलिंपिकवर खर्च झाला तर अपव्यय ठरणार नाही’, एका ब्रिटीश कंपनीत काम करणारा अधिकारी सांगतो. ‘आमच्या शहरात ऑलिंपिक पुन्हा एकदा होतंय हे चांगलं आहे’, एवढ्यावरच इतर अनेकांचा उत्तर देण्याचा उत्साह मावळतो.  

ऑलिंपिक बिझनेस

ऑलिंपिक काळात होणारी वाहतुकीची कोंडी, बंद असणारे रस्ते, ट्यूबला होणारी गर्दी यांच्या बातम्या सतत येत आहेत. खासगी वाहनाने सेंट्रल लंडनमधील प्रवास शक्यतो टाळा, असे आवाहन होत आहे, तरी लंडनवारी करणाऱ्या पर्यटकांवर याचा परिणाम फारसा झालेला दिसत नाही. उलट ऑलिंपिकनिमित्त सजलेली लंडन नगरी बघण्यासाठी येथे येणाऱ्या पर्यटकांच्यात वाढच झालेली दिसते. हे ऑलिंपिक टुरिझम ‘कॅश’ करायला अनेक व्यावसायिक सरसावले आहेत.

छायाचित्र सोनाली पटवर्धन भोसले

वीकएंडला सेंट्रल लंडनमधील काही गजबजलेल्या पर्यटन स्थळांवर चक्कर मारली, तेव्हा लंडन आय, वेस्टमिन्स्टर, ट्रॅफलगार स्क्वेअर ही ठिकाणे नेहमीपेक्षा जास्त गजबजलेली दिसली. एका परदेशी पर्यटकाला विचारले असता तो म्हणाला, ‘ही काही लंडनची पहिली भेट नाही. पण ऑलिंपिक काळात लंडन कसे दिसते हे बघायला मुद्दाम आलो आहे.’ युरोपातील अनेक देशांमध्ये जुलै- ऑगस्ट हा शाळांच्या उन्हाळ्याच्या सुट्टीचा काळ असतो. सुट्ट्यांची संधी साधून अनेक जण लंडनवारी करीत आहेत. ब्रिटनच्या इतर भागातून लंडनला येणाऱ्या स्थानिक पर्यटकांमध्येही वाढ झालेली दिसतेय. ब्रिटनमध्येही शाळांना सुट्टी असल्याने बच्चेकंपनीबरोबर टीम जीबीला प्रोत्साहन देणाऱ्यांची गर्दी रस्त्यांवर दिसत आहे. लंडनच्या रस्त्यांवर विक्री करणाऱ्या छोट्या स्टॉलवाल्यांपासून महागड्या ब्रँडेड दुकानांपर्यंत सगळ्यांना जणू ऑलिंपिक सोव्हेनियर शॉपचे रूप आले आहे. पर्यटकही या दुकानांमध्ये गर्दी करून ऑलिंपिक सॉव्हेनियर खरेदी करताना दिसताहेत.

ऑलिंपिकवर एवढे पैसे उधळले, १५ दिवसांसाठी ९३ कोटी पाउंडचा चक्काचूर होणार, अशी हळहळ व्यक्त होत असली, तरीही ब्रिटनला ऑलिंपिकमुळे व्यावसायिक फायदा होण्याचीही चिन्ह आहेत. जागतिक मंदीच्या लाटेनंतर ब्रिटन अजूनही सावरलेलेच नाही. उलट युरो क्रायसिसमुळे यांची हालत आणखी खालावली आहे. देशाची आर्थिक परिस्थिती वाईट असताना ऑलिंपिकसारखा महासोहळा आयोजित करण्याचे ठरल्याने आणि त्यावर वारेमाप पैसा खर्च केल्याने अनेक ठिकाणहून टीका होत होती. मात्र याच ऑलिंपिकचा बिझनेस अपॉर्च्युनिटी म्हणून वापर करण्याचे ब्रिटीशांनी योजले आहे.

ऑलिंपिकच्या निमित्ताने एक मोठी व्यापारविषयक परिषद सध्या लंडनमध्ये सुरू आहे. इंटरनॅशनल मॉनिटरी फंडचे प्रमुख, युरोपियन सेंट्रल बँकेचे पदाधिकारी तसेच गुगल, याहू सारख्या कंपन्यांचे सर्वेसर्वा अशी बडी मंडळी या परिषदेत उपस्थित आहेत. पंतप्रधान डेव्हिड कॅमेरून यांनी स्वतः या परिषदेत आमच्या देशात गुंतवणूक करा असे आवाहन जगभरातील गुंतवणुकदारांना केले. ऑलिंपिकनिमित्त गुंतवणुकदारांचे घबाड हाती लागावे, अशी आशा ब्रिटनला आहे.